Իմ վերլուծության համաձայն, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը, թե եթե նա չընտրվի, սեպտեմբերին Ադրբեջանի հետ կլինի պատերազմ, բազմաշերտ է և պահանջում է խորը մեկնաբանություն։ Այս հայտարարությունը պարզապես ընտրական քարոզարշավի մաս չէ, այլ բացահայտում է ներկայիս իրավիճակի և ապագայի վերաբերյալ մի շարք կարևոր գործոններ։
Խաղաղության որակի մասին
Առաջին և ամենակարևոր կետը խաղաղության բնույթի մասին է։ Փաշինյանի հայտարարությունը փաստորեն ընդունում է, որ Հայաստանում գոյություն ունեցող խաղաղությունը կեղծ է։ Այն կառուցված է ոչ թե զինված հակամարտության լուծման, այլ Հայաստանի կողմից անընդհատ զիջումների վրա։ Յուրաքանչյուր նման զիջում, որը չի ուղեկցվում իրական խաղաղության հաստատմամբ, պարզապես հետաձգում է պատերազմը, այլ ոչ թե կանխում այն։ Եվ այս պարտադիր զիջումների շղթան ավարտվելով, անխուսափելիորեն կհանգեցնի նոր ռազմական բախումների։
Սա ոչ թե ապագայի կանխատեսում է, այլ ներկայիս իրավիճակի ճշգրիտ նկարագրություն։ Փաստացի, այս հայտարարությունը հակասում է վարչապետի մինչև հիմա պնդումներին՝ խաղաղության մասին, և ցույց է տալիս, որ այդ խաղաղությունը հիմնված է ոչ թե խաղաղ բանակցությունների, այլ քաղաքական հաշվարկների վրա։
Տեղեկատվություն, թե՞ վերլուծություն
Հետաքրքիր է այն հարցը, թե արդյոք այս հայտարարությունը պարզապես տեղեկատվություն է, թե՞ վերլուծություն։ Կասկածներ կա, որ այն ավելի շատ տեղեկատվություն է, քանի որ Փաշինյանի և Ալիևի միջև գոյություն ունի ուղղակի կապ և համաձայնություն։ Ալիևը հրապարակավ արտահայտվել է, որ Ադրբեջանը «ունի բազմաթիվ պատճառներ չճանաչելու Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունը»։ Նրա դիրքորոշումը կարող է փոխվել ցանկացած պահի, և այս փոփոխությունը կարող է տեղի ունենալ հենց այն ժամանակ, երբ Փաշինյանի իշխանությունը վերջանա։
Այսպիսով, սեպտեմբերը, որը վերջին պատերազմների սկիզբն էր, դառնում է ոչ թե պատահական ընտրություն, այլ հնարավոր իրադարձությունների հաջորդականության բնական արդյունք։
Տնտեսական ազդեցությունը
Այս հայտարարության տնտեսական հետևանքները կարող են լինել բացասական։ Օտարերկրյա ներդրողները, որոնք ցանկանում են երկարաժամկետ հեռանկարներով ներդրումներ կատարել, հավանաբար կսպասեն իրավիճակի ավելի կայունացմանը։ Ներդրումային մթնոլորտը կարող է դառնալ ավելի անորոշ և ռիսկային։
Սակայն պետք է նաև հաշվի առնել, որ Հայաստանի ներդրումային ցուցանիշները վերջին տարիներին արդեն իսկ ցածր են եղել։ Ըստ Փաշինյանի հայտարարության, արտասահմանյան ուղղակի ներդրումների զուտ ներհոսքը 2018 թվականից մինչև 2025 թվականի վերջը կազմել է մոտ 1.25 միլիարդ դոլար։ Սա նախորդ կառավարությունների օրոք նույն ժամանակահատվածում կատարված ներդրումների ներհոսքի կեսից ավելին է։ Եթե հաշվի առնենք գնաճը, ապա այս թիվը 2.5-2.7 անգամ ցածր է։
Այսպիսով, նույնիսկ եթե այս հայտարարությունը ավելի է խորացնի անորոշությունը, այն չի կարող էականորեն ազդել արդեն իսկ ծանր իրավիճակի վրա։ Հայաստանը Heritage Foundation-ի ինդեքսում զբաղեցնում է 52-րդ տեղը՝ դասակարգվելով որպես «միջին ազատ» երկիր, ինչը 2017 թվականին եղել էր 33-րդ տեղը և «հիմնականում ազատ» կատեգորիան։ Այս փաստը հստակ ցույց է տալիս, որ ներդրումային միջավայրը վերջին տարիներին զգալիորեն թուլացել է։
Հետևաբար, Փաշինյանի հայտարարությունը կարող է ոչ թե նոր խնդիր ստեղծել, այլ պարզապես լուսաբանել և ընդգծել արդեն իսկ գոյություն ունեցող խնդիրը՝ ներդրումային ապակայունությունը և տնտեսական անորոշությունը։
